Rare Handcrafts thể hiện cam kết gìn giữ các kỹ nghệ trang trí dần mai một trong ngành chế tác đồng hồ cao cấp của Patek Philippe. Trong đó, tráng men là một trong những nghệ thuật khắt khe nhất, nơi tay nghề được tôi luyện qua nhiều thập kỷ và một sai lệch nhỏ có thể xóa bỏ hàng tuần lao động miệt mài.
T
ại công xưởng Plan-les-Ouates, nghệ thuật tráng men mở ra cuộc đối thoại giữa di sản cùng kỹ nghệ đương đại. Bên cạnh kính hiển vi và thiết bị chính xác của chế tác hiện đại, nghệ nhân quan sát mặt số chuyển mình trong lò nung, nơi bột thủy tinh hóa thành lớp men qua quy trình gần như không đổi từ thời Phục Hưng. Từng sắc độ được bồi đắp bằng cọ siêu mảnh, qua nhiều lần phủ, nung đòi hỏi trực giác, kiên nhẫn cùng khả năng kiểm soát tuyệt đối. Patek Philippe duy trì các công xưởng này bởi vẻ đẹp của men thật không thể sao chép: ánh sáng biến đổi theo từng góc nhìn, chiều sâu sống động theo thời gian và dấu ấn không thể thay thế của bàn tay con người.
Trong kỷ nguyên số, cam kết ấy khẳng định giá trị không thể thay thế của thủ công con người. Mỗi mặt số lưu giữ dấu ấn của nghệ nhân, từ nhịp cọ, cảm quan màu sắc đến trực giác bồi đắp qua năm tháng. Thông qua Rare Handcrafts, Patek Philippe truyền trao kỹ nghệ cho thế hệ kế cận, không chỉ bằng kỹ thuật mà còn bằng triết lý về kiên nhẫn, thời gian và thấu hiểu chất liệu.
KHÚC HÒA TẤU CỦA KỸ NGHỆ TRÁNG MEN
Tráng men là một nghệ thuật không cho phép bất kỳ sai sót nào. Bề mặt vàng 18K phải được chuẩn bị hoàn hảo, thường bằng chạm khắc hoặc guilloché để tăng độ bám. Trước tiên, hỗn hợp silica, oxit chì và các oxit kim loại được nghiền mịn, sau đó pha với nước cất hoặc dầu oải hương để tạo thành dạng sệt. Tiếp đến, nghệ nhân sử dụng những cây cọ cực mảnh, đôi khi chỉ là một sợi lông chồn, để đặt từng lớp màu với độ chính xác tuyệt đối.
Quá trình nung ở khoảng 850°C chỉ trong vài giây quyết định toàn bộ kết quả. Khi chuyển thành thủy tinh nóng chảy, bột men sẽ liên kết vĩnh viễn với kim loại. Tuy nhiên, chỉ một hạt bụi, luồng khí nhỏ hay sai lệch nhiệt độ cũng có thể gây nứt, biến màu hoặc bong men. Vì vậy, tại Patek Philippe, mỗi kỹ thuật tráng men đều đòi hỏi sự kiên nhẫn, kinh nghiệm dày dạn vkết hợp khả năng kiểm soát bậc thầy.
Cloisonné
Kỹ thuật tráng men cloisonné đòi hỏi độ chính xác và sự kiên nhẫn gần như tuyệt đối. Những sợi vàng mảnh, có đường kính dưới một phần mười milimét, được uốn nắn thành các đường nét chính xác, tạo nên những khoang nhỏ dành cho từng sắc men. Chúng được cố định bằng phương pháp hàn hoặc chất kết dính tạm thời, song cả hai cách đều tiềm ẩn rủi ro trong quá trình nung. Chỉ một dịch chuyển rất nhỏ cũng có thể phá vỡ toàn bộ bố cục. Làm việc dưới kính phóng đại, nghệ nhân phải định vị từng sợi vàng, đồng thời dự đoán sự giãn nở nhiệt tại mọi điểm nối và đường cong trong suốt nhiều chu kỳ nung ở nhiệt độ cao.
Champlevé
Khác với họa tiết khắc máy, kỹ thuật champlevé tại Patek Philippe khởi đầu từ việc chạm khắc thủ công các hốc lõm trên nền vàng nguyên khối. Mỗi rãnh phải đạt độ sâu tuyệt đối đồng đều: quá nông sẽ khiến men thiếu chiều sâu thị giác, quá sâu lại làm suy yếu kết cấu khi kim loại nguội đi. Nghệ nhân sau đó phủ nhiều lớp men, tinh chỉnh độ trong, độ đục và sắc độ riêng cho từng khoang màu. Khi các ô liền kề sử dụng công thức men khác nhau, họ phải kiểm soát nghiêm ngặt nhiệt độ và thời gian nung để ngăn hiện tượng loang màu hoặc biến dạng bề mặt.
Paillonné
Kỹ thuật paillonné tạo nên chiều sâu thị giác bằng cách đặt những mảnh vàng lá siêu mảnh giữa các lớp men trong suốt. Mỗi họa tiết phải được cắt, định vị và sắp đặt với độ chính xác tuyệt đối trước khi phủ men, bởi sau khi nung kín, mọi điều chỉnh đều không thể thực hiện. Khi hoàn thiện, ánh sáng xuyên qua lớp men trong, chạm vào bề mặt vàng và phản xạ trở lại, tạo nên hiệu ứng rực rỡ sống động. Tùy theo góc nhìn, mặt số biến đổi tinh tế, vừa lấp lánh vừa có chiều sâu như một không gian thu nhỏ chuyển động.
Miniature Enamel Painting
Miniature Enamel Painting là một trong những đặc trưng của thủ công Geneva từ thế kỷ 17, minh chứng bởi rất nhiều tác phẩm có lịch sử lâu đời được trưng bày trong bảo tàng Patek Philippe tại Geneva. Kỹ nghệ này thường được ứng dụng ở mặt sau đồng hồ bỏ túi, cũng như ở mặt số đồng hồ đeo tay. Các nghệ nhân sử dụng những chiếc cọ nhỏ để khắc họa các họa tiết từng nét một. Kế thừa các truyền thống độc đáo trong chế tác thủ công, Patek Philippe làm chủ ba kỹ nghệ tinh xảo có xuất xứ từ nước Pháp trên các đồng hồ để bàn dạng vòm của mình: vẽ trên men Limoges (bao gồm một vài lớp men trong suốt), tráng men fauré (phù điêu trên men) và men Longwy trên mặt phẳng (với các góc viền đen).
Grisaille
Grisaille biến mặt số thành một bức họa đơn sắc giàu chiều sâu và cảm xúc. Trên nền men Grand Feu tối màu, được nung ở nhiệt độ trên 800°C, nghệ nhân kiên nhẫn phủ từng lớp Blanc de Limoges – loại men trắng nghiền siêu mịn, cho phép tái hiện những chi tiết tinh vi đến mức gần như tuyệt đối. Qua nhiều lần phủ, nung lặp lại, sắc trắng dần hình thành các vùng sáng, bóng mờ và chuyển sắc uyển chuyển, tựa như ánh sáng đang được khắc họa trực tiếp trên nền đêm sâu thẳm. Nhờ đó, cảnh rừng phủ sương cùng bóng hươu hiện lên vừa mơ hồ vừa sống động, mang cảm giác như đang chuyển động trong tĩnh lặng. Đây là một kỹ thuật đòi hỏi sự kiên nhẫn tuyệt đối, độ chính xác cao và khả năng kiểm soát bậc thầy trong từng lớp men.
NHỮNG KIỆT TÁC NGHỆ THUẬT TRONG VŨ TRỤ HAUTE HORLOGERIE ĐƯƠNG ĐẠI
Khắc họa nhiều chủ đề phong phú, các sáng tạo Rare Handcrafts phiên bản giới hạn trở thành tâm điểm tại những kỳ Grand Exhibition ở Geneva và Munich. Trong mỗi tác phẩm, nghệ thuật tráng men hòa quyện cùng chạm khắc, khảm gỗ và kỹ thuật guilloché thủ công tinh xảo. Kết tinh từ tay nghề bậc thầy cùng tầm nhìn của gia đình Stern, những tuyệt phẩm ra đời trong giai đoạn 2021 – 2025 tôn vinh thế giới động vật qua vẻ đẹp sống động và chiều sâu văn hóa.
Đồng Hồ Đeo Tay
Hai mẫu Ref. 5177G-026 và 5177G-027 “Chameleons” thể hiện đỉnh cao nghệ thuật cloisonné qua hình tượng tắc kè hoa sống động. Nghệ nhân sử dụng hàng chục centimet sợi vàng 24K siêu mảnh, uốn tỉ mỉ để tạo nên từng vảy, đường viền và mào, mang lại hiệu ứng ba chiều tinh xảo và giàu chiều sâu. Bảng màu gồm 24 đến 27 sắc độ xanh lá, xanh lam và vàng, từ đục đến trong suốt, được chồng lớp công phu qua 12 lần nung ở nhiệt độ 800–840°C, tái hiện hoàn hảo làn da óng ánh luôn biến đổi theo ánh sáng.
Ref. 5738/50G-030 và 5738/50G-034 Golden Ellipse “Forest in the Mist” đánh dấu lần đầu Patek Philippe ứng dụng kỹ thuật grisaille inversée. Trên nền men đen sâu thẳm, nghệ nhân sử dụng blanc de Limoges cùng cọ và kim vẽ để kiến tạo lớp sương mờ tinh vi, từ đó làm hiện lên hình ảnh hươu và gấu trong không gian âm đầy chiều sâu. Mặt số phải trải qua 11 – 12 lần nung ở nhiệt độ 750–800°C, đòi hỏi sự kiểm soát tuyệt đối cùng độ chính xác gần như không cho phép sai lệch.
Đồng Hồ Để Bàn Dạng Vòm
Ref. 10026M “Garden Warbler” ngợi ca kỹ thuật men Fauré, di sản nghệ thuật ra đời tại Limoges vào đầu thế kỷ XX. Trên nền paillon bạc, nghệ nhân khéo léo bồi đắp 28 sắc men trong suốt, trong đó các gam hồng và tím được hòa quyện cùng bột vàng 24K, tạo nên chiều sâu rực rỡ. Từ lớp men opal dày, hình ảnh chim chích đậu trên cành tầm xuân dần hiện lên như một phù điêu sống động, bắt sáng mềm mại tựa sương mai. Toàn bộ tác phẩm được hoàn thiện qua 18 lần nung ở nhiệt độ 750 – 900°C, đảm bảo độ bền và sắc độ tinh tế.
Ref. 20124M “Carp and Kingfisher” diễn giải biểu tượng cá chép và chim bói cá thông qua nghệ thuật men Longwy trên nền faience cao cấp. Cá chép đại diện cho nghị lực và tình yêu, trong khi chim bói cá tượng trưng cho lòng thủy chung. Trên đường viền cerne đen đặc trưng, nghệ nhân phủ 34 sắc men trong suốt, kết hợp 13 sắc tố tạo chiều sâu khối. Quy trình năm lần nung, từ 1020°C đến 745°C, hoàn thiện bề mặt rạn đặc trưng.
Đồng Hồ Bỏ Túi
Ref. 995/117G-001 “Zebras” tôn vinh biểu tượng châu Phi thông qua kỹ thuật cloisonné Grand Feu đạt độ chính xác cao. Trên nắp lưng, hơn hai mét dây vàng 24K được uốn thủ công thành họa tiết sọc ngựa vằn, tạo nên các ô nhỏ chứa 12 sắc men khác nhau, sau đó được nung hơn 20 lần ở nhiệt độ trên 800°C để đạt độ trong và chiều sâu màu sắc. Ở mặt số, 30 centimet dây vàng tiếp tục được sử dụng cùng năm sắc men, trải qua tám lần nung, qua đó thể hiện trình độ kiểm soát nhiệt tinh vi và bậc thầy của nghệ nhân.
Ref. 992/167G-001 “Callisto” kết tinh ba kỹ thuật tráng men đỉnh cao nhằm tái hiện huyền thoại thế kỷ XVIII với độ tinh xảo hiếm có. Trên nắp lưng, kỹ thuật grisaille kết hợp blanc de Limoges khắc họa hình tượng nhân vật, trong khi nghệ thuật tiểu họa tám màu hoàn thiện sắc độ da và y phục một cách sống động. Các chi tiết paillon vàng được đặt dưới lớp men trong suốt, tạo nên quầng sáng mang tính thần thoại đầy chiều sâu. Toàn bộ bố cục trải qua 30 lần nung ở 800°C để đạt độ hoàn mỹ tuyệt đối, riêng mặt số tiếp tục được hoàn thiện qua 15 chu kỳ nung bổ sung.
