Trong thế giới sưu tầm đồng hồ, có những giai đoạn từng bị lãng quên, chỉ để rồi quay trở lại mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Thập niên 1990 chính là một chương như thế. Không còn bị xem là “cũ nhưng chưa đủ cổ”, những chiếc đồng hồ ra đời trong giai đoạn này đang bước lên sân khấu trung tâm được gọi bằng một thuật ngữ mới đầy trang trọng: neo-vintage.
Đ
ây không phải là sự hoài niệm đơn thuần. Sự trỗi dậy của đồng hồ thập niên 1990 phản ánh một thay đổi sâu sắc trong tư duy sưu tầm nơi người chơi tìm kiếm bản sắc, câu chuyện và tinh thần chuyển giao giữa hai thế giới: truyền thống cơ khí và hiện đại đương đại.KHOẢNH KHẮC BẢN LỀ CỦA NGÀNH ĐỒNG HỒ
Để hiểu vì sao đồng hồ thập niên 1990 lại hấp dẫn đến vậy, cần quay lại bối cảnh lịch sử. Sau Quartz Crisis kéo dài từ cuối những năm 1970 đến 1980, ngành đồng hồ Thụy Sỹ bước ra khỏi khủng hoảng với một tâm thế hoàn toàn khác. Thập niên 1990 không còn là cuộc chiến sinh tồn, mà là giai đoạn tái định nghĩa giá trị. Các thương hiệu bắt đầu quay trở lại với bộ máy cơ khí không chỉ như một công cụ đo thời gian, mà như một tuyên ngôn văn hóa. Những thiết kế táo bạo xuất hiện song song với sự tôn trọng dành cho kỹ nghệ truyền thống. Kích thước vỏ lớn hơn, vật liệu mới như ceramic, titanium được thử nghiệm, trong khi kỹ thuật hoàn thiện ngày càng tinh xảo. Chính sự “chưa bị chuẩn hóa” này khiến đồng hồ 90s mang một vẻ đẹp rất riêng, không quá cổ điển, cũng chưa bị trói buộc bởi ngôn ngữ thiết kế hiện đại ngày nay.
VÌ SAO GIỚI SƯU TẦM ĐANG QUAY VỀ THẬP NIÊN 1990?
Có ba yếu tố cốt lõi khiến đồng hồ 1990s trở thành xu hướng nóng nhất hiện nay. Thứ nhất là giá trị lịch sử đang được tái định giá. Nhiều mẫu đồng hồ của thập niên 1990 được sản xuất với số lượng hạn chế, nhưng trong nhiều năm lại không được xem là “đủ cổ” để sưu tầm. Khi thế hệ nhà sưu tầm mới bước vào thị trường, họ nhìn thấy ở đây những “viên ngọc ngủ quên”. Thứ hai là tính cân bằng hiếm có. Đồng hồ 90s thường mang chất lượng hoàn thiện cao, độ bền tốt, dễ sử dụng trong đời sống hiện đại, nhưng vẫn giữ được linh hồn cơ khí và thiết kế nguyên bản, điều mà nhiều mẫu đồng hồ hiện đại, dù hoàn hảo về kỹ thuật, lại thiếu. Cuối cùng là yếu tố cảm xúc. Với nhiều người, thập niên 1990 là ký ức tuổi trẻ, là giai đoạn của sự lạc quan, bùng nổ sáng tạo và tự do thẩm mỹ. Đeo một chiếc đồng hồ từ thời kỳ này giống như mang theo một lát cắt ký ức trên cổ tay.
Một số cỗ máy thời gian của thập niên 1990 đã vượt xa vai trò của một chiếc đồng hồ, để trở thành biểu tượng văn hóa. Chiếc F.P. Journe Tourbillon Souverain ra đời năm 1999 là minh chứng rõ ràng nhất. Đây là chiếc đồng hồ đầu tiên được François-Paul Journe bán ra dưới tên mình, đánh dấu sự khởi đầu của một trong những nhà chế tác độc lập vĩ đại nhất thời hiện đại. Với tourbillon, remontoir d’égalité và bộ máy vàng nguyên khối, mẫu đồng hồ này ngày nay được xem là “chén thánh” của giới sưu tầm độc lập.
Ở một thái cực khác, Patek Philippe Ref. 5020 – thường được gọi là “TV Screen” – lại thể hiện tinh thần thử nghiệm hiếm hoi của Patek Philippe trong thập niên 1990. Hình dáng vỏ táo bạo kết hợp với lịch vạn niên và chronograph khiến mẫu đồng hồ này từng bị xem là kỳ lạ, nhưng nay lại trở thành một trong những thiết kế được săn đón nhất của hãng.
Không thể không nhắc tới Audemars Piguet Royal Oak Offshore. Khi ra mắt năm 1993, kích thước 42mm của nó từng gây tranh cãi dữ dội. Thế nhưng chính sự “quá khổ” đó đã mở đường cho toàn bộ xu hướng đồng hồ thể thao xa xỉ hiện đại.
Ngay cả những thương hiệu mang tính biểu tượng đại chúng hơn cũng có những khoảnh khắc vàng son. Omega Speedmaster phiên bản vỏ vàng với mặt số “Golden Panda” cho thấy cách Omega kết hợp di sản không gian với ngôn ngữ sang trọng của thập niên 1990.
Một trong những hiểu lầm phổ biến là đồng hồ 1990s đồng nghĩa với những mức giá trên trời. Thực tế, đây lại là giai đoạn hiếm hoi nơi người sưu tầm mới có thể tiếp cận những chiếc đồng hồ chất lượng với ngân sách hợp lý.
Các dòng Seiko 5, Seiko diver, Citizen Promaster, hay Casio G-Shock đời đầu đều mang DNA thiết kế rất rõ ràng của thập niên 1990: thực dụng, bền bỉ và trung thực với công năng. Ngay cả những mẫu Omega Seamaster quartz hay đồng hồ Tissot, Hamilton vintage cũng đang được nhìn nhận lại như những đại diện tiêu biểu của thời kỳ giao thoa giữa cơ khí và quartz. Chính sự đa dạng này khiến neo-vintage trở thành “sân chơi mở”, không phân biệt người mới hay nhà sưu tầm lâu năm.
Sự trở lại của đồng hồ thập niên 1990 cho thấy giới sưu tầm ngày nay không còn chạy theo một công thức duy nhất. Thay vì chỉ tìm kiếm những biểu tượng cổ điển của thập niên 1950–1960, họ sẵn sàng đào sâu vào những giai đoạn phức tạp hơn nơi cái đẹp chưa được định nghĩa trọn vẹn vào thời điểm nó ra đời. Neo-vintage vì thế không chỉ là xu hướng, mà là một tuyên ngôn: giá trị không nằm ở tuổi đời tuyệt đối, mà ở vai trò lịch sử và tinh thần sáng tạo mà một chiếc đồng hồ mang theo.
